p+98 31 32298095
و آن حكمت آميز و بلندمرتبه است و در ام الكتاب در نزد ماست. (سوره مباركه زخرف، آيه 4)
ام الکتاب | آشنایی با سوره فجر

آشنایی با سوره فجر

در این صفحه اطلاعاتی پیرامون این سوره از قرآن کریم به صورت آماری و مختصر برای شما فراهم شده است.

آمار و اطلاعات

نام سوره: فجر
تعداد آیات: 30
تعداد کلمات: 139
تعداد حروف: 584
ترتیب نزول: 10
محل نزول: مکه مکرمه

معانی نام سوره: فجر یعنی پگاه و بامداد.

نامهای دیگر: -

ویژگیهای سوره: این سوره بیان میکند که قهر خداوند و عذاب الهی اختصاص به اقوام عاد و ثمود فسادگر و فرعون طغیانگر ندارد بلکه عذاب الهی شامل همه طاغوتیان و ستمگران و مفسدین میباشد.

موضوعات مطرح شده: فجر و الفجار نور مادی از ظلمت مادی و نورهای معنی – سرنوشت شوم طاغوتیان و ستمگران سست حتمی و قانون ثابت الهی در مورد ستمگران – تنبیه انسانها در روز قیامت – اطمینان خاطر و آرامش صاحبان نفسهای مطمئنه.

متن و صوت

شرح محتوا و خصوصیات

فضیلت قرائت و خواص سوره فجر
هشتاد و نهمین سوره قران کریم است که مکی و دارای 30 آیه است.
در فضیلت این سوره از امام صادق علیه السلام نقل شده است: سوره فجر را در نمازهای واجب و مستحب خود قرائت کنید. زیرا این سوره، سوره امام حسین علیه السلام است. هر کس این سوره را قرائت نماید در روز قیامت در درجه امام حسن علیه السلام و همراه ایشان خواهد بود.
/پاورقی 1. ثواب الاعمال، ص 123./
ابو اسامه می گوید: من در مجلسی که امام صادق علیه السلام این حدیث را فرمود حاضر بودم از ایشان پرسیدم: چگونه این سوره مخصوص امام حسین علیه السلام شد؟ فرمود: آیا این آیه را نشنیده ای: یا ایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ... منظور از نفس مطمئنه امام حسین علیه السلام است.
/پاورقی 2. بحارالانوار، ج 24، ص 93./
در حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است: هر کس سوره فجر را را در دهه اول ماه ذی الحجه قرائت نماید گناهانش بخشیده می شود و اگر در غیر این ایام خوانده شود مایه نورانیت او در قیامت می گردد.
/پاورقی 3. مجمع البیان، ج 10، ص 341./

آثار و برکات تلاوت سوره فجر
1. فرزند دار شدن
هر کس آن را بنویسد و با خود همراه داشته باشد و با همسر خود همبستر شود خداوند فرزندی را که نور چشم او باشد به او عطا می کند.
/پاورقی 4. تفسیرالبرهان، ج 5، ص 649./
آورده اند که 11 بار خواندن سوره فجر پیش ار انعقاد نطفه برای پسر دار شدن مفید است.
/پاورقی 5. المصباح کفعمی، ص 460./
2. در پناه خدا قرار گرفتن
امام صادق علیه السلام فرموده اند: هر کس هنگام طلوع فجر سوره فجر را بخواند تا فجر روز بعد در امان خدا خواهد بود.
/پاورقی 6. المصباح کفعمی، ص 460./

شأن نزول و محتوای سوره فجر
سورة فجر در مکه بر پیامبر نازل شده. این سوره دارای آیه هایی کوتاه اما تکان دهنده و با انذارهای بسیار می باشد. در ابتدای سوره به قسم های متعددی بر می خوریم که بی سابقه است. این نوع قسم ها مقدمه ای برای تهدید انذار طاغوتیان به عذاب الهی می باشد.
بخش دیگری از این سوره به بعضی از اقوام عصیان گر پیشین، چون قوم عاد و ثمود و فرعون و انتقام شدید خداوند از آنان، اشاره کرده است، تا موجب عبرت دیگران شود.
در بخش سوم آن اشارة کوچکی به امتحان و آزمایش انسان شده است و از کوتاهی او در اعمال نیک و خیر انتقاد می شود.
بالاخره در قسمت انتهایی سوره سخن از معاد و سرنوشت کافران، نیز پاداش مؤمنانی است که به نفس مطمئنّه رسیده اند.
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که سورة فجر را در شب های دهگانه (ده شب اوّل ذی الحجه) بخواند، خداوند گناهان او را می بخشد و کسی که در سایر بخواند، نور و روشنایی برای روز قیامتش خواهد بود.
/پاورقی 1. تفسیر نمونه، ج 26، ص 438./
سورة والفجر به خاطر دو مشخصه مورد سؤال قرار می گیرد:
1. نفس مطمئنه؛
2. شب های ده گانه.
در بعضی تفاسیر امام حسین علیه السلام مصداق بارز و روشن نفس مطمئنه است. معرفی این سوره به عنوان سورة حسین بن علی علیه السلام ممکن است به خاطر این باشد که مصداق روشنِ نفس مطمئنه که در آخرین آیات این سوره مخاطب واقع شده، حسین بن علی علیه السلام است. همان گونه که در حدیثی از امام صادق علیه السلام ذیل همین آیات آمده است.
/پاورقی 2. تفسیر نمونه، ج 26، ص 439./
در عین حال نفس مطمئنه می توان مصادیق دیگری غیر از حضرت داشته باشد، چون دیگر اولیای الهی، پیامبران، حتی علما و فقهای بزرگی که هوی و هوس به درونشان راه نیافت. دربارة لیالی عشر (شب های دهگانه) تفاسیر و تعابیر متفاوت است که مشهور ترین آن شب های دهگانة اوّل ذی حجه تا دهم آن است که عمل حج در آن انجام می شود، که از اهمیت خاصی برخوردار است.
/پاورقی 3. تفسیر نمونه، ج 26، ص 439./
در عین حال عشر تفاسیر دیگری نیز دارد که به ده شب آخر ماه رمضان و ده شب اوّل ماه محرم نیز تعبیر شده است.
/پاورقی 4. تفسیر المیزان، ج 20، ص 655./

داستان سوره فجر
بحث روایتى (روایاتى درباره مراد از شفع و وتر، تسمیه فرعون به ذى الاءوتاد، آورده شدن جهنم، آمدن خدا، و ...)
در مجمع البیان در تفسیر آیه (و الشفع و الوتر) آمده که بعضى گفته اند منظور از شفع، خلق است، چون فرموده: (و خلقناکم ازواجا)، و منظور از کلمه (وتر)، خداى تعالى است، نقل از ابن عباس و عطیه عوفى و ابى صالح و مجاهد و این تفسیر روایت ابى سعید خدرى است، از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلم. بعضى دیگر گفته اند شفع و وتر هر دو نمازند، بعضى شفع و بعضى وترند، و این روایت ابن حصین است، از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلم.
بعضى دیگر گفته اند: شفع، روز عید قربان، و وتر، روز عرفه است، نقل از ابن عباس و عکرمه و ضحاک و (روایت جابر از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلم هم همین را مى گوید) و علت اینکه روز عید را شفع خوانده اند این است که روز عرفه در حکم نظیر ندارد، چون هیچ روزى دیگر مثل آن روز وقوف در عرفات واجب نیست، ولى روز عید در حکم، که همان کوچ کردن است نظیر دارد. بعضى دیگر گفته اند شفع روز هشتم ذى الحجه یعنى روز ترویه است، و وتر روز عرفه است، و این معنا از امام باقر و از امام صادق (علیهما السلام) نقل شده.
مؤ لف: سه روایت اول را که صاحب مجمع البیان از طرق اهل سنت نقل کرده مى توان جمع کرد، و گفت منافاتى بین آنها نیست، چون هر سه در مقام یادآورى بعضى از مصادیق شفع و وتر بوده اند.

حدیثى از امام صادق علیه السلام درباره خصوصیات قبض روح مؤ من درذیل (یا ایها النفس المطمئنه ...)
و در کافى به سند خود از سدیر صیرفى روایت آورده که گفت: به امام صادق علیه السلام عرضه داشتم: فدایت شوم، یا بن رسول اللّه آیا مؤمن از مرگ و قبض روح خود کراهت مى دارد؟ فرمود: نه به خدا سوگند، وقتى فرشته مرگ نزدش مى آید تا روحش را قبض کند، مؤمن به جزع در مى آید، و ملک الموت به او مى گوید: جزع مکن، اى ولى خدا، به آن خدایى که محمد صلى اللّه علیه و آله و سلم را به نبوت مبعوث کرده من نسبت به تو دلسوزتر و مهربانتر از پدرى مهربان هستم، اگر پدرت اینجا بود بیش از من به تو مهر نمى ورزید، چشم خودت را باز کن و ببین.
آنگاه فرمود: در آن هنگام رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلم و امیر المؤمنین و فاطمه و حسن و حسین و امامان از ذریه او در برابرش ممثل مى شوند، و به وى گفته مى شود: این رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلم است، و این امیر المؤمنین و این فاطمه، و این حسن و این حسین و اینان امامان از ذریه اویند، که همه رفقاى تو هستند.
فرمود: پس مؤمن چشم خود باز نموده حضرات را تماشا مى کند، در این هنگام ندا کننده اى از طرف رب العزه روح او را ندا مى کند و مى گوید: (یا ایتها النفس المطمئنه ...)، اى نفسى که با دیدن محمد و اهل بیتش علیهم السلام اطمینان یافتى، به سوى پروردگارت بر گرد، در حالى که به ولایت راضى و به ثواب مرضى هستى، پس داخل در بندگان من شو، یعنى در زمزه محمد و اهل بیتش در آى، و داخل جنت شو، پس در آن هنگام هیچ چیزى در نظرش محبوب تر از مرگ و ملحق شدن به منادى نیست.