p+98 21 88491805
و آن حكمت آميز و بلندمرتبه است و در ام الكتاب در نزد ماست. (سوره مباركه زخرف، آيه 4)
ام الكتاب | آشنايي با سوره هاي قرآن

آشنایی با سوره های قرآن - سوره مبارکه واقعه


فضيلت سوره واقعه
امام صادق عليه السلام: هرکس در دنيا هر شب سوره واقعه را تلاوت نمايد هيچ گاه تهي دست و فقير نشود و بعد از مرگ از رفقاي جناب اميرالمومنين عليه السلام شود.
/پاورقي . عين الحيوة صفحه 476./
(شرح: در اين قسمتي از خواص تلاوت سوره واقعه از زبان عالم رباني حضرت آيت الله شهيد دستغيب از کتاب سراي ديگر (تفسير سوره واقعه را مي آوريم)، سوره واقعه، چاره غفلت - سوره مبارکه واقعه، داراي خواص ظاهري و معنوي است. چنانچه هر کدام از سوره هاي قرآن داراي چنين خاصيتي هستند. يعني علاوه بر جهت فضيلت قرآن و توجه به خداوند صاحب قرآن که براي همه سوره ها است، هر کدام آثار ويژه به خود دارند. در تفسير مجمع البيان روايت شده کسي که سوره مبارکه (واقعه) را مکرر بخواند، از غافلين نوشته نمي گردد، بلکه نوشته مي شود از اهل غفلت نيست،
/پاورقي . مجمع البيان جلد 5 صفحه 212./
بديهي است کسي که سوره اي را که از اول تا آخرش راجع به اوضاع قيامت است، راجع به مرگ و بهشت و جهنم، است مکرر بخواند، دلش بيدار مي شود. مگر مرده باشد دلي که بيدار نشود وگرنه از بيماري غفلت نجات ميابد. نورافشاني و دوستي خداوند - از خواص خواندن اين سوره مبارکه، اين است که هرکس شبهاي جمعه اين سوره را بخواند، در قيامت، چهره اش مانند ماه در شبهاي بدر (شب چهارده) مي درخشد. و همچنين هرکس هر شب پيش از خواب سوره واقعه را بخواند، خدا او را دوست ميدارد. البته محبت خدا سبب مي شود که خلق هم او را دوست بدارند البته هر صاحب دلي نه هر حيوان دوپائي، مومن هميشه دشمنش زيادتر از دوستش ميباشد.صاحبدل، مومن را دوست ميدارد، چون جاي محبت قلب است. در حالي که بيشتر مردمان، قلب زنده ندارند، دلشان مرده است، حد ادراکي براي آنها نمانده است، بايد مومن باشد تا مومن را دوست بدارد. نزديک شدن به مولا علي عليه السلام در اثر رهايي از غفلت - از جمله خواص قرائت مداوم اين سوره شريفه، اين است که، پس از مرگ، از رفقاي مولا اميرالمومنين علي بن ابيطالب عليه السلام است. و اين بالاترين خاصيت قرائت اين سوره است که کارش به جائي برسد که رفيق علي عليه السلام شود.ممکن است براي بعضي موجب استبعاد شود يعني برايش درک مطلب مشکل باشد بپذيرد، بواسطه خواندن مکرر اين سوره، به چنين مقامي يعني همنشيني با اميرالمومنين عليه السلام برسد. اگر نتيجه قرائت آن را که در اول عرض کردم توجه کنيد، اين استبعاد بر طرف مي شود. گفتم: عمده نتيجه آن که از خود روايت فهميده مي شود، برطرف شدن بيماري غفلت است.در اين نکته دقت کنيد: اگر غفلت از بين رفت، ديگر گناهي از شخص سر نمي زند و هميشه اقبال به آخرت دارد، در همين دنيا پاک مي شود، به قسمي که از هنگام مرگ، قابليت مصاحبت و همنشيني با علي عليه السلام را داراست. بنابراين، سعي کنيم بر اين سوره شريفه، مداومت داشته باشيم به شرطي که با تدبر در معانيش آنرا بخوانيم تا (ام الامراض) (مادر مرض ها) که غفلت از خداست، از ما کم شود يا از بين برود.
/پاورقي . (سراي ديگر صفحه 13 الي 15)./

سوره واقعه
درباره تلاوت اين سوره روايات زيادي در منابع اسلامي ذكر شده است، از جمله در حديثي از رسول خدا مي ‏خوانيم: -
- من قرأ سورة الواقعه كتب ليس من الغافلين‏ -
- كسي كه سوره واقعه را بخواند نوشته مي‏شود كه اين فرد از غافلان نيست -.
چرا كه آيات سوره آن قدر تكان ‏دهنده و بيدار كننده است كه جايي براي غفلت انسان باقي نمي‏گذارد.
به همين دليل در حديث ديگري از پيامبر صلي الله عليه و آله مي‏ خوانيم: وقتي از آن حضرت سؤال كردند: چرا با اين سرعت آثار پيري در چهره مبارك شما ظاهر شده است؟ در پاسخ فرمود:
شيبتني هود، و الواقعه، و المرسلات، و عم يتسالون:
- سوره‏هاي هود و واقعه و مرسلات و عم مرا پير كرد -!
(چرا كه‏ در اين سوره‏ها اخبار تكان ‏دهنده ‏اي از قيامت و رستاخيز و حوادث هولناك و مجازات مجرمان آمده، همچنين داستانهاي تكان‏ دهنده‏ اي از سرگذشت اقوام پيشين و بلاهايي كه بر آنها نازل شد).
عثمان بن عفان به عنوان عيادت بر عبدالله بن مسعود وارد شد - در همان بيماريي كه با آن از دنيا رفت - پرسيد: از چه ناراحتي؟ گفت: از گناهانم. پرسيد: چه ميل داري؟ گفت: رحمت پروردگارم! گفت: اگر موافق باشي طبيب براي تو بياورم؟ گفت: طبيب بيمارم كرده! گفت: اگر مايل باشي دستور دهم تا عطاي تو را از بيت المال بياورند. گفت: آن روز كه نيازمند بودم به من ندادي و امروز كه بي نيازم به من مي دهي! گفت: مانعي ندارد براي دخترانت باشد. گفت: آنها هم نياز ندارند زيرا من سفارش كرده ام سوره واقعه را بخوانند.
و به همين دليل در روايت ديگري سوره واقعه سوره - غني - ناميده شده است.
امام صادق عليه السلام به نقل از رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: اگر كسي سوره واقعه را هر شب بخواند هرگز فقير نخواهد شد.
-اگر فردي پيش از خواب سوره واقعه را بخواند خدا را ملاقات نمايد درحالي كه صورتش مثل ماه باشد و هرگز در دنيا سختي و فقر نخواهد ديد و از دوستداران حضرت علي عليه السلام باشد -
در حديث ديگري از امام صادق عليه السلام مي‏ خوانيم:
من قرأ في كل ليلة جمعة الواقعة احبه اللَّه، و حببه الي الناس اجمعين، و لم ير في الدنيا بؤسا ابدا، و لا فقرا و لا فاقة و لا آفة من آفات الدنيا، و كان من رفقا امير المؤمنين عليه السلام:
- هر كس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند خداوند او را دوست دارد و نزد همه مردم محبوب مي ‏كند، و هرگز در دنيا ناراحتي نمي ‏بيند، و فقر و فاقه و آفتي از آفات دنيا دامن گيرش نمي‏ شود، و از دوستان امير مؤمنان علي عليه السلام خواهد بود -.
روشن است كه تنها نمي ‏توان با لقلقه زبان اين همه بركات را در اختيار گرفت، بلكه بايد به دنبال تلاوت فكر و انديشه، و به دنبال آن حركت و عمل باشد.

محتواي سوره واقعه
در (تاريخ ‌القرآن) از (ابن نديم) نقل شده که سوره (واقعه) چهل و چهارمين سوره اي است که بر پيغمبر اکرم صلي اللّه عليه و آله نازل شد قبل از آن سوره (طه)، و بعد از آن (شعرا) بوده است. اين سوره همانگونه که از لحن آن پيدا است، و مفسران نيز تصريح کرده اند، در مکه نازل شده است، هر چند بعضي گفته اند آيه ۸۱ و ۸۲ در مدينه نازل گرديده، ولي دليلي براي اين گفته در دست نيست، و نشانه اي در آيات مزبور بر اين ادعا وجود ندارد. سوره واقعه چنانکه از نامش پيدا است از قيامت و ويژگيهاي آن سخن مي گويد، و اين معني در تمام آيات ۹۶ گانه سوره مساله اصلي است، اما از يک نظر مي توان محتواي سوره را در هشت بخش خلاصه کرد: ۱. آغاز ظهور قيامت و حوادث سخت و وحشتناک مقارن آن. ۲. گروه بندي انسانها در آن روز و تقسيمشان به (اصحاب اليمين) و (اصحاب الشمال) و (مقربين). ۳. بحث مشروحي از مقامات مقربين و انواع پاداشهاي آنها در بهشت. ۴. بحث مشروحي درباره گروه دوم يعني اصحاب اليمين و انواع مواهب الهي بر آنها. ۵. بحث قابل ملاحظه اي درباره (اصحاب الشمال) و مجازاتهاي دردناک آنها در دوزخ.
/پاورقي . تفسير نمونه جلد ۲۳ صفحه ۱۹۴./
۶ . ذکر دلائل مختلفي پيرامون مساله معاد از طريق بيان قدرت خداوند، و خلقت انسان از نطفه ناچيز، و تجلي حيات در گياهان، و نزول باران، و فروغ آتش، که در ضمن نشانه هائي از توحيد نيز محسوب مي شود. ۷. ترسيمي از حالت احتضار و انتقال از اين جهان به جهان ديگر که آن خود نيز از مقدمات رستاخيز است. ۸. نظر اجمالي ديگري روي پاداش و کيفر مؤمنان و کافران و سرانجام سوره را با نام پروردگار عظيم پايان مي دهد. فضيلت تلاوت اين سوره درباره تلاوت اين سوره روايات زيادي در منابع اسلامي ذکر شده است، از جمله در حديثي از رسول خدا مي خوانيم: (من قرا سورة الواقعه کتب ليس من الغافلين): (کسي که سوره واقعه را بخواند نوشته مي شود که اين فرد از غافلان نيست). چرا که آيات سوره آنقدر تکاندهنده و بيدارکننده است که جائي براي غفلت انسان باقي نمي گذارد. به همين دليل در حديث ديگري از پيامبر صلي اللّه عليه و آله مي خوانيم: وقتي از آن حضرت سؤال کردند: چرا با اين سرعت آثار پيري در چهره مبارک شما ظاهر شده است؟ در پاسخ فرمود: شيبتني هود، والواقعه، والمرسلات، و عم يتسائلون: (سوره هاي هود و واقعه و مرسلات و عم مرا پير کرد)! (چرا که
/پاورقي . تفسير نمونه جلد ۲۳ صفحه ۱۹۵./
در اين سوره ها اخبار تکاندهنده اي از قيامت و رستاخيز و حوادث هولناک و مجازات مجرمان آمده، همچنين داستانهاي تکاندهنده اي از سرگذشت اقوام پيشين و بلاهائي که بر آنها نازل شد). در حديث ديگري از امام صادق عليه السلام مي خوانيم: من قرا في کل ليلة جمعة الواقعة احبه الله، و حببه الي الناس اجمعين، و لم ير في الدنيا بؤ سا ابدا، و لا فقرا و لا فاقة و لا آفة من آفات الدنيا، و کان من رفقا اميرالمؤ منين عليه السلام: (هر کس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند خداوند او را دوست دارد و نزد همه مردم محبوب مي کند، و هرگز در دنيا ناراحتي نمي بيند، و فقر و فاقه و آفتي از آفات دنيا دامنگيرش نمي شود، و از دوستان اميرمؤ منان علي عليه السلام خواهد بود). در حديث ديگري آمده است که عثمان بن عفان به عنوان عيادت وارد بر عبدالله بن مسعود شد در همان بيماري که با آن از دنيا رفت، پرسيد: از چه ناراحتي؟ گفت: از گناهانم، گفت: چه ميل داري؟ گفت: رحمت پروردگارم! گفت: اگر موافق باشي طبيب براي تو بياوريم؟ گفت: طبيب بيمارم کرده، گفت: اگر مايل باشي دستور دهم عطاي تو را از بيت المال بياورند، گفت: آن روز که نيازمند بودم به من ندادي و امروز که بي نيازم به من مي دهي؟ گفت: مانعي ندارد براي دخترانت باشد، گفت: آنها هم نيازي ندارند، چرا که من سفارش کردم سوره (واقعه) را بخوانند، من از رسول خدا صلي اللّه عليه و آله شنيدم که مي فرمايد: من قرا سورة الواقعة کل ليلة لم تصبه فاقة ابدا: (هر کس سوره واقعه را هر شب بخواند هرگز فقير نخواهد شد).
/پاورقي . تفسير نمونه جلد ۲۳ صفحه ۱۹۶./
و به همين دليل در روايت ديگري سوره واقعه سوره (غني) ناميده شده است. روشن است که تنها نمي توان با لقلقه زبان اينهمه برکات را در اختيار گرفت، بلکه بايد به دنبال تلاوت فکر و انديشه، و به دنبال آن حرکت و عمل باشد.
/پاورقي . تفسير نمونه جلد ۲۳ صفحه ۱۹۷./

داستان سوره
بحث روايتي (رواياتي در ذيل آيه: (اذا وقعت الواقعه...) و مراد از (السابقون السابقون)
در كتاب خصال از زهري روايت آورده كه گفت: از علي بن الحسين عليهما السلام شنيدم مي فرمود: كسي كه بين خود و خدا نسبت و رابطه اي برقرار نكرده باشد در دنيا عمرش به حسرت مي گذرد، و دلش از حسرت پاره پاره مي شود، به خدا سوگند دنيا و آخرت وضعي دارند كه تنها مي توان به دو كفه ترازو تشبيهش كرد، هر يك از دو كفه به هر مقدار سنگين شود، كفه ديگر به همان مقدار ناديده گرفته مي شود، آنگاه اين كلام خداي عزوجل را تلاوت كرد كه مي فرمايد: (اذا وقعت الواقعة) منظور از واقعه قيامت است (ليس ‍ لوقعتها كاذبه خافضه) قسم به پروردگار: قيامت پايين مي برد دشمنان خدا را در آتش (رافعة) قسم به پروردگار: قيامت بلند مي كند دوستان خدا را به سوي بهشت.
و در تفسير قمي است كه راجع به آيه (اذا وقعت الواقعه ليس لوقعتها كاذبة) فرمود: در وقوع قيامت كذبي نيست بلكه حق است، و خافضه دشمنان خدا را پايين مي آورد و (رافعه) اولياي خدا را بلند مي كند، (اذا رجت الارض رجا)، فرمود: يعني ابعاض زمين به يكديگر كوفته مي شود (و بست الجبال بسا)، يعني كوهها از ريشه كنده مي شوند، (فكانت هبا منبثا) فرمود: (هبا) آن ذره هايي است كه هنگام تابش نور خورشيد از پنجره به درون خانه، ستون نورش ديده مي شود، (و كنتم ازواجا ثلثة)، يعني در روز قيامت شما مردم سه دسته خواهيد بود، اول اصحاب ميمنه، و چه اصحاب ميمنه اي، و دوم اصحاب مشئمه، و چه اصحاب مشئمه اي، و سابقين (در عمل خيرسابقين در مغفرت و رحمتند، و) جلوتر از هر كس ديگر به بهشت در مي آيند.
مؤلف: اين كه فرمود: (جلوتر از هر كس ديگر به بهشت در مي آيند) تفسير سابقين دوم است.
و در الدر المنثور است كه: عبد بن حميد و ابن جرير و ابن منذر، از علي بن ابي طالب عليه السلام روايت كرده كه فرمود: (هبا منبث) عبارت است از ذرات سرگردان در فضا و (هبا منثور) به معناي غباري است كه در ستون شعاع خورشيد تابيده از پنجره ديده مي شود.
و نيز در همان كتاب آمده كه ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير جمله (و السابقون السابقون) گفته: اين آيه درباره حزقيل مؤ من آل فرعون، و حبيب نجار، داستانش در سوره يس آمده، و علي بن ابي طالب عليه السلام نازل شده، كه هر يك از آنان پيشگام امت خود بوده، و علي از همه آنان افضل است.
و در مجمع البيان از ابي جعفر عليه السلام روايت كرده كه فرمود: سابقين چهار كس هستند: اول پسر آدم، كه به دست برادرش ‍ كشته شد، و دوم پيشگام امت موسي بود، كه همان مؤ من آل فرعون است، سوم پيشگام امت عيسي، يعني حبيب نجار است، و چهارم پيشگام امت اسلام، يعني علي بن ابي طالب عليه السلام است.
مؤلف: اين معنا در روضة الواعظين از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده.
و شيخ طوسي در امالي خود به سندي كه از ابن عباس دارد از او روايت كرده كه گفت:
از رسول خدا صلي اللّه عليه و آله وسلم معناي آيه شريفه (و السابقون السابقون اولئك المقربون في جنات النعيم) را پرسيدم، فرمود: جبرئيل به من گفت: اينان عبارتند از علي، و شيعيان او، آري علي و شيعيانش جلوتر از هر كس ديگر به بهشت در مي آيند و كرامت و احترامي كه نزد خدا دارند مقرب درگاه خدايند.
و در كمال الدين به سند خود از خيثمه جعفي از امام ابي جعفر عليه السلام روايت كرده كه در ضمن حديثي فرمود: (السابقون السابقون) ماييم، و آخرون هم كه درباره اش فرموده: (و قليل من الاخرين) ما هستيم.
و در عيون در باب (ما جا عن الرضا عليه السلام من الاخبار المجموعة) به سند خود از علي عليه السلام روايت آورده كه فرمود: آيه شريفه (و السابقون السابقون اولئك المقربون) درباره من نازل شده است.
و در مجمع البيان در ذيل همين آيه از علي عليه السلام نقل كرده كه فرمود: منظور سبقت گرفتن به انجام نمازهاي پنجگانه است.
مؤلف: همان طور كه در سابق هم گفتيم، بايد اين احاديث را حمل بر تمثيل كرد.